Kistorgels


Orgelmakerij Van der Putten BV
Hoofdweg 99 9684 CC
Finsterwolde
Nederland

Tel: 0597 331472 mobiel: 06 22909479
Fax: 0597 331527

e-mail: info@orgelmakerij.nl

Algemene Informatie over de Kistorgels

    Deze instrumenten zijn in eerste instantie ontworpen voor continuo gebruik door ensembles en koren; bovendien kan de kleinere litteratuur voor eenmanualige orgels op de kistorgels gespeeld worden. Deze orgels zijn geen kopieën van historische voorbeelden, het zijn veeleer "nieuwe" instrumenten
gebouwd in de traditie van de noordeuropese orgelmakers van de 17de en 18de eeuw.
Het spreekt bijna vanzelf dat alleen natuurlijke materialen worden gebruikt. Alle onderdelen (behalve de ventilator, die elektrisch aangedreven is) worden in eigen werkplaats vervaardigd.

De kistorgels zijn zodanig ontworpen dat ze makkelijk te vervoeren zijn. Er zijn geen uitstekende delen die makkelijk beschadigd kunnen worden. Ze zijn deelbaar in tweeën: * De onderkas bevat de ventilator in een geïsoleerde dempkist, het rolgordijn (regulateur), de balg en de grootste pijpen van de 8-voet. * In de bovenkas bevinden zich de windlade, het klavier, de mechaniek en de rest van de pijpen. Vanaf de voorzijde (klavierzijde) zijn alle pijpen makkelijk te bereiken. Dit is voor het zelf stemmen uiterst belangrijk.

De Kas en het Mechaniek

    Voor de kas is onze houtkeuze op libanonceder gevallen. Dit hout bezit uitstekende klankeigenschappen en wordt heel weinig beïnvloed door klimatologische veranderingen. Daarnaast valt het libanonceder op door z'n fraaie uiterlijk. Het overgrote deel van het binnenwerk en van de mechaniek wordt van western red ceder gemaakt. Ook dit hout kenmerkt zich door weinig werking te vertonen bij luchtvochtigheidsveranderingen. Deze eigenschappen zijn uiterst belangrijk omdat deze instrumenten veelvuldig verplaatst moeten kunnen worden. De ene dag staan ze in een relatief vochtige kerk en de volgende dag wellicht weer in een zeer droge huiskamer. Wanneer bij de keuze van de houtsoorten en constructie methoden hier geen rekening mee wordt gehouden zal het orgel geen goede stemming vasthouden en kunnen allerlei andere mankementen ontstaan.

De ondertoetsen van het manuaal worden met been belegd. De boventoetsen worden van kersenhout gemaakt en zijn belegd met ebbenhout. De klavierlijst evenals de gesneden bakstukken zijn ook van kersenhout.     Het gehele klavier kan men in het orgel schuiven wanneer het instrument vervoerd wordt. Het orgel kan naar verschillende toonhoogten getransponeerd worden door het klavier zijdelings te verschuiven. Bij het kleine en het middelste model zijn er vier mogelijkheden: a= 390-415-440-460 Hz. Door de veel uitgebreidere dispositie zijn er bij het grootste model slechts twee transpositiestanden: a= 415-440 Hz. De klavieromvang is bij het kleine kistorgel C-c"', bij de beide anderen instrumenten C-f"'.

    De gehele klavieromvang blijft in iedere transpositiestand behouden, omdat er één resp. drie pijp(en) per register en de bij behorende mechaniek(en) extra worden gemaakt.

Het kleine en het middelste kistorgel kunnen voorzien worden van subsemitonia voor de tonen dis/es en gis/as in het klein, één-, en tweegestreepte octaaf. Als men deze mogelijkheid kiest wordt de klavieromvang van het middelste kistorgel C-c"' ipv C-f"'. Dit houdt verband met de beperkte ruimte in het orgel en met het feit dat deze klavieromvang (C-c"') voldoende is voor orgelliteratuur geschreven voor middentoon, waarbij deze subsemitonia functioneel zijn. Om de kistorgels op een veilige manier te vervoeren kunnen wij zgn."flightcases" aanbieden. Deze transportkisten laten wij speciaal op maat maken voor onze orgels.

De Windvoorziening en de Intonatie

    De windvoorziening wordt gemaakt op een zodanige wijze dat zowel voldaan wordt aan muzikaal esthetische eisen als aan de voorwaarde dat balg plus ventilator in het instrument hun plek moeten krijgen. Voor elk van de drie ontwerpen is voor een eigen vorm gekozen. In het kleine kistorgel is een kleine rechtopgaande balg gemaakt met een ernaast staande ventilator in een dempkist. Bij het middelste kistorgel is voor een keilbalg met twee vouwen gekozen. De ventilator in de dempkist is boven de balg aan de scharnierzijde geplaatst. Het grootste kistorgel heeft een balg die een tussenvorm is van een keil- en een rechtopgaande balg. Het is een balg die in feite bestaat uit twee boven elkaar geplaatste keilbalgen, de ene met de scharnierzijde naar links en de andere naar rechts. Ze zijn op elkaar bevestigd zodat de onderzijde van de bovenste de bovenzijde van de onderste vormt. De zo ontstane drie bladen (grondraam-tussenblad-bovenblad) zijn d.m.v. twee scharen met elkaar verbonden. Deze balgvorm heeft als belangrijkste eigenschap dat het bovenblad niet in een onbeheerste schommeling kan komen.
    Orgelwind dient "ademend" te zijn maar niet ongecontroleerd onrustig. Hoe meer registers op een klein orgel zitten hoe moeilijker het wordt om de wind te beheersen. Wanneer de "adem" van het orgel goed is kunnen de pijpen optimaal spreken. Wij kiezen dan ook voor een lage winddruk (± 40-45 mm). De intonatie die hierbij gehanteerd wordt is gebaseerd op openheid van klank en draagkracht. Dit laatste moet niet verward worden met sterkte. Een pijp hoeft helemaal niet erg luid te zijn om op grote afstand toch duidelijk over te komen. Onze intonatie methodes zijn er daarom op gericht om elke pijp naar zijn eigen aard optimaal te laten spreken. Over het algemeen wordt voor een open voet gekozen en een relatief hoge opsnede. Het mensuratiebeeld is ook afgestemd op de bovengenoemde uitgangspunten. Wij kopiëren niet klakkeloos historische mensuren, maar oriënteren ons op historische mensuurbeelden. Een register, dat in een fraai oud orgel schitterend klinkt kan in een nieuw te maken instrument erg tegenvallen omdat het onder andere omstandigheden moet functioneren. Het hele ontwerp van een kistorgel dient dan ook vanuit een eenheid van concept gemaakt te worden.

Specificaties van de kistorgels

I.    HET KLEINE KISTORGEL

Holpijp Omvang Toonhoogte Afmetingen

8 voet

C-c"' a= 390-415-440-460 onderkas : bovenkas : transp.kist ond.: transp.kist bov.: Gewicht onderkas: Gewicht bovenkas: Gew. transp.kist:

red ceder gedekt 42 x 85,5 x 40,5 cm 42 x 85,5 x 45 cm 48 x 91,5 x 46,5 cm 48 x 91,5 x 51 cm ± 24 kg ± 26 kg ± 12 kg

(d x b x h)      ,,      ,,      ,,

II.     HET MIDDELSTE KISTORGEL

1. 2. 3a. 3b.

Holpijp Fluit Fluit Traverso Omvang Toonhoogte Registerdeling Afmetingen

8 voet 4 voet 2 voet 8 voet

bas-disc. bas-disc. bas-disc. disc. C-f"' a= 390-415-440-460 b-c' in de transpositie- stand a= 415 hz onderkas : bovenkas : transp.kist ond.: transp.kist bov.: Gewicht onderkas: Gewicht bovenkas: Gew. transp.kist:

red ceder, gedekt red ceder, C-dis gedekt, e-f" roerfluit, fis"-f"' open. bas-red ceder/disc.-libanonceder C-b gedekt, c'-f"'open libanon ceder, open 58 x 95,5 x 40,5 cm 58 x 95,5 x 45 cm 64 x 101 x 46,5 cm 64 x 101 x 51 cm ± 39 kg ± 44 kg ± 12 kg

(d x b x h)      ,,      ,,      ,,

Dit kistorgel kan in twee versies gemaakt worden. Tussen de twee versies moet bij opdracht gekozen worden omdat de makelij van het binnenwerk en de pijpopstelling bij de twee versies totaal verschillend is.

Versie I

Versie II

1. 2. 3.

Holpijp Fluit Fluit

8 voet 4 voet 2 voet

b/d b/d b/d

1. 2. 3.

Holpijp Fluit Traverso

8 voet 4 voet 8 voet

b/d b/d d

III.    HET GROTE KISTORGEL

1. 2. 3. 4. 5. 6.

Holpijp Traverso Fluit Nasard Fluit Ranket Omvang Toonhoogte Registerdeling Afmetingen

8 voet 8 voet 4 voet 3 voet 2 voet 8 voet

bas-disc. vanaf e bas-disc. bas-disc. bas-disc. bas-disc. C-f"' a= 415-440 b-c' in de transpositie- stand a= 415 hz onderkas : bovenkas : transp.kist ond.: transp.kist bov.: Gewicht onderkas: Gewicht bovenkas: Gew. transp.kist:

red ceder, gedekt libanon ceder, open red ceder C-dis gedekt, e-f" roerfluit, fis"-f"' open. red ceder C-b gedekt, c'-c'' roerfluit, cis''-f'' open bas-red ceder/disc.-libanonceder C-b gedekt, c'-f'' open stevelblok, bekers en koppen uit één stuk van libanonceder, messing snavelbek-kelen 58 x 100 x 45 cm 58 x 100 x 53 cm 64 x 106 x 51 cm 64 x 106 x 60 cm ± 55 kg ± 48 kg ± 14 kg

(d x b x h)      ,,      ,,      ,,

De bas van de Holpijp 8 voet en van de Fluit 4 voet beschikken over een extra deling. Half uitgetrokken klinkt alleen C-dis, geheel uitgetrokken is de hele bas bespeelbaar. Dit houdt verband met het disponeren van de Traverso 8 voet die eigen pijpen heeft vanaf e. Bij gebruik van dit register alleen kan dan het onderste stuk van de Holpijp bijgetrokken worden. Wanneer de beide 8 voets labialen geregistreerd zijn kan het groot octaaf versterkt worden met het onderste gedeelte van de Fluit 4 voet.


In principe kunnen afspraken om een kistorgel te zien en te bespelen met ons gemaakt worden. Ieder instrument wordt door ons gedurende 10 jaar gegarandeerd. Wij leveren volgens de voorwaarden van de Vereniging van Orgelbouwers in Nederland (V.O.N.). Offertes zijn zes maanden geldig. De termijn van oplevering wordt vastgesteld bij de opdrachtverlening.




"HOOR HET ORGEL"(2,75 mb)